Trung Quốc trong chiến lược phi đô la các giao dịch quốc tế

Không cần một viên đạn, Trung Quốc đang làm điều mà chưa quốc gia nào dám làm. Lật đổ đồng đô la Mỹ ngay trên bàn tài chính toàn cầu. Còn nước Mỹ thì sao? vẫn đang say ngủ trên ngai vàng tài chính, không biết rằng các đồng minh thân cận đã lặng lẽ rời đi.

Hôm nay chúng ta sẽ cùng bước vào một hành trình xuyên suốt từ chiến lược lặng thầm của Trung Quốc trong việc phá vỡ vòng xiềng đô la đến sự trỗi dậy âm thầm của Nhân dân tệ và những cú bắt tay thay đổi toàn bộ hệ thống tài chính toàn cầu. Nhưng điều nguy hiểm nhất lại không nằm ở các quốc gia bị Mỹ trừng phạt mà nằm ở chính các nước đồng minh của Mỹ. Những quốc gia đang chủ động tìm lối thoát khỏi chiếc ô tài chính của Washington.

Và hãy theo dõi hết 17 phần phân tích trong bài viết này. Nơi chúng tôi sẽ chỉ cho bạn thấy vì sao Trung Quốc không cần gây chiến, không cần tranh giành mà vẫn từng bước thay thế vai trò của đồng đô la một cách âm thầm nhưng chí mạng.

Một cuộc chuyển giao quyền lực không tiếng súng, không tuyên bố nhưng đang diễn ra ngay dưới chân chúng ta.

Phần 1, giấc mơ thống trị tài chính toàn cầu của Trung Quốc

Không ai nghe thấy tiếng nổ, không ai thấy cờ rủ, nhưng một cuộc chiến đang diễn ra không phải ở chiến trường Ukraina, không phải ở eo biển Đài Loan mà ở ví tiền của chúng ta. Trên bàn cờ quyền lực toàn cầu, Trung Quốc không muốn chỉ là một nước lớn về dân số hay là một nhà máy gia công thế giới. Bắc Kinh muốn một điều sâu hơn, lớn hơn, nguy hiểm hơn. Thống trị hệ thống tài chính toàn cầu, thay thế nước Mỹ không phải bằng súng đạn mà bằng mạng lưới tiền tệ, hệ sinh thái thanh toán và các cú đấm tài chính vô hình. Và trong giấc mơ đó có một kẻ thù duy nhất cần lật đổ, đồng đô la Mỹ. Ta hãy thành thật. Không có gì đại diện cho quyền lực của nước Mỹ rõ ràng hơn đồng đô la. Từ mớ hàng hóa Trung Quốc bán sang châu Phi đến giá dầu mỏ Ả Rập hay các món nợ công khổng lồ của các nước đang phát triển, tất cả đều bị cột chặt vào đồng đô la.

Đô la Mỹ không chỉ là tiền, nó là vũ khí, là dây xích, là hệ thống định vị cho cả trật tự thế giới sau Thế chiến Hai. Và Trung Quốc biết chừng nào thế giới còn dùng đô la để giao dịch dầu, để dự trữ ngoại tệ, để trả nở quốc tế thì chừng đó Mỹ còn nắm cổ cả hành tình. Nên Bắc Kinh đã chọn một con đường không ồn ào, không đập bàn, không thách thức công khai mà là len lỏi, lặng lẽ từng bước từng tầng xây một hệ sinh thái mới. Một thế giới mà Nhân dân tệ là lựa chọn tự nhiên. Một nơi mà khi các quốc gia bị Mỹ trừng phạt, họ có thể quay đầu và thấy Bắc Kinh chìa tay ra.

Đây không phải giấc mơ mới, từ những năm 2000 Trung Quốc đã nuôi tham vọng quốc tế hóa Nhân dân tể. Nhưng sau khủng hoảng 2008, sau khi thấy nước Mỹ in tiền như nước mà cả thế giới vẫn cúi đầu phục tùng, Trung Quốc hiểu rằng muốn có quyền lực thật sự phải chiếm lấy vị trí của đô la. Từ đó, Bắc Kinh âm thầm gom vàng, tăng dự trữ, thành lập ngân hàng AIIB cạnh tranh với IMF, thiết lập hệ thống thanh toán CIPS cạnh tranh với Swift, ký hàng loạt hiệp định thương mại song phương cho phép thanh toán bằng Nhân dân tệ. Mở tuyến con đường tơ lụa kỹ thuật số bằng ví điện tử và CBDC Nhân dân tệ số. Tất cả những bước đi đó về bề ngoài nghe như công cụ kỹ thuật tài chính. Nhưng thực chất chúng là đạn pháo chiến lược, là đòn gỡ từng mấu chốt xiềng xích của đồng đô la Mỹ lên thế giới.

Đây không còn là chuyện của tương lai nữa. Ngay lúc này, Trung Quốc đang ký hợp đồng dầu mỏ với Ả Rập Saudi bằng Nhân dân tệ. Nga, Iran, Pakistan, Brazil, Argentina bắt đầu giao dịch song phương không qua đô la. Những điểm vỡ trong hệ thống Petrodollar đã lặng lẽ xuất hiện và Trung Quốc thì không dừng lại bởi Bắc Kinh biết rõ hạ gục đồng đô la không cần đánh vào nước Mỹ mà chỉ cần khiến cả thế giới không còn cần Mỹ nữa. Giấc mơ ấy nghe có vẻ xa vời, nhưng hãy nhớ chính đô la cũng từng đi lên như thế. Từ một đồng tiền sau chiến tranh, nó trở thành vua thế giới vì hệ thống được Mỹ dựng nên. IMF, WB, hệ thống quân sự toàn cầu, các cam kết bảo vệ đồng minh bằng vũ khí và bằng đô la. Giờ Trung Quốc đang dùng lại chiêu đó nhưng bằng cách riêng, thay thế Mỹ mà không cần đối đầu trực diện.

Nhiều người nghĩ đây là cuộc chơi công nghệ nhưng sai rồi. Đây là cuộc chơi niềm tin tiền tệ, cuộc đua xem thế giới sẽ tin vào ai. Mỹ với đồng đô la in không giới hạn hay Trung Quốc với Nhân dân tệ kỹ thuật số gắn với vàng, có mạng lưới thanh toán riêng và không phụ thuộc Washington. Đây là cuộc chiến tiền tệ nhưng là tiền tệ không cần đạn. Và Trung Quốc đang đánh.

Phần 2, đồng đô la và vòng xiềng xích trăm năm Mỹ đặt lên thế giới

Muốn hiểu vì sao Trung Quốc nhất định phải phá vỡ đồng đô la thì ta phải ngược dòng thời gian để thấy vì sao cả thế giới lại bị xiềng chặt vào nó ngay từ đầu. Có một điều tàn nhẫn nhưng sự thật là đồng đô la không phải tự nhiên mà thành bá chủ. Nó là kết quả của cả một kế hoạch thao túng toàn cầu, khéo léo và tàn nhẫn do Mỹ dựng lên từ thế kỷ trước.

Sau thế chiến hai, thế giới tan hoang. Còn nước Mỹ thì nguyên vẹn. Và trong hội nghị Breton Woods năm 1942, Mỹ thuyết phục các quốc gia khác chấp nhận một thỏa thuận lịch sử. Đô la Mỹ sẽ trở thành đồng tiền dự trữ chính của thế giới và được gắn với vàng theo tỉ lệ cố định. Còn các đồng tiền khác thì gắn vào đô la. Nghe có vẻ công bằng nhưng thực chất là cả thế giới đã nhốt mình vào một cái lồng vàng có ổ khóa do Mỹ giữ. Khi bạn giao dịch bạn cần đô la. Khi bạn dự trữ ngoại tệ, bạn cần đô la. Khi bạn xuất khẩu dầu, kim loại, lúa mì bạn cũng cần đô la. Và cái lồng ấy ngày càng siết chặt. Đến năm 1971, Tổng thống Nixon bất ngờ chấm dứt quy đổi đô la ra vàng, biến đô la từ đồng tiền gắn giá trị thực thành một loại tiền giấy do Mỹ toàn quyền in ấn. Và kỳ lạ thay, thế giới không rút lui. Vì sao? Vì Mỹ lúc đó đã trói buộc được tất cả vào hệ thống của mình. Quân sự, kinh tế, truyền thông và dầu mỏ.

Ngay sau đó, Washington ký thỏa thuận ngầm với Ả Rập Saudi và OPEC đổi lại sự bảo vệ quân sự. Các quốc gia xuất khẩu dầu sẽ chỉ chấp nhận thanh toán bằng đô la Mỹ. Từ đó, Petrodollar ra đời và cả hành tinh không thể thoát ra được. Bạn muốn mua dầu phải đổi tiền sang đô la, muốn dự trữ an toàn phải mua trái phiếu kho bạc Mỹ. Muốn vay IMF nhận hỗ trợ phát triển cũng phải chơi theo luật của đô la. Mỹ bỗng có một đặc quyền chưa từng có, in tiền cho cả thế giới dùng. Nhưng rủi ro thì người khác chịu. Mỗi lần Mỹ in thêm đô la lạm phát toàn cầu tăng nhưng dòng tiền vẫn quay lại phố Wall vì cả thế giới không có lựa chọn nào khác.

Mỹ càng in, thế giới càng lệ thuộc. Đây không còn là tiền nữa. Đây là vũ khí tài chính, là vòng xiềng xích trói lên cổ mọi quốc gia. Các nước nắm rõ sự thật này nhưng họ không thể chống lại vì hệ thống tài chính thế giới từ Swift đến IMF đều là tay chân của Washington. Ai dám phản kháng sẽ lập tức bị trừng phạt tài chính, cắt khỏi mạng lưới ngân hàng toàn cầu, bị chặn xuất nhập khẩu, sụp đồng tiền nội tệ, rối loạn kinh tế. Venezuela, Iran, Nga đều là ví dụ sống động, chỉ cần một lệnh trừng phạt là bạn không thể dùng tiền của mình nữa.

Trong thế giới ấy, chống lại đồng đô la giống như chống lại không khí. Bạn biết nó bao vây bạn, nhưng bạn không thể sống nếu thiếu nó. Và chính vì vậy, mỗi lần khủng hoảng xảy ra, đô la lại mạnh lên vì thế giới chạy về nơi an toàn. Mỹ tạo ra một thứ nghịch lý tài chính, càng in tiền, càng lạm phát, họ càng có lợi vì cả thế giới vẫn phải dùng đồng tiền ấy. Trung Quốc đã nhìn thấy tất cả những điều này. Bắc Kinh hiểu rằng muốn thoát khỏi cái bóng Mỹ không chỉ cần tàu sân bay mà cần phải giật lại quyền phát hành tiền toàn cầu. Họ không muốn bị kẹt trong một hệ thống mà mỗi lần Mỹ in thêm vài nghìn tỷ đô, nhân dân tệ bị mất giá, dự trữ bị bào mòn và hàng hóa Trung Quốc đột nhiên trở nên đắt đỏ.

Cũng vì cái vòng xiềng xích đô la đó, Trung Quốc buộc phải mua trái phiếu Mỹ để giữ giá nhân dân tệ ổn định. Nhưng càng mua càng lệ thuộc, càng lệ thuộc càng không thể vươn lên làm bá chủ như giấc mơ Đại Hán. Và đó là lúc giấc mơ lật độ đồng đô la bắt đầu hình thành. Không phải bằng một cú sốc, không bằng một tuyên bố hùng hồn mà bằng cách xây một thế giới khác, nơi đồng đô la không còn là lựa chọn bắt buộc. Trung Quốc không phá sập hệ thống cũ, họ xây thêm một hệ thống mới song song, một internet tài chính mới, một ngôn ngữ thanh toán mới, một vòng tròn các nước chấp nhận Nhân dân tệ.

Họ không đánh thẳng vào Mỹ. Họ kéo từng quốc gia thoát ra khỏi hệ thống đô la, từng nước một, từng giao dịch một. Và đó chính là thứ làm Washington sợ nhất.

Phần 3, Trung Quốc đi từng bước lặng thầm gỡ xiêng xích đô la

Khi một con hồ rình mồi nó không gầm lên, nó nín thở, nó chờ thời. Và Trung Quốc trong cuộc chơi lật đổ đồng đô la đã hành động đúng như thế. Không tuyên chiến, không đe dọa, chỉ âm thầm tháo giỡ từng mắt xích. Không ai giật mình khi Bắc Kinh nói về hội nhập tài chính. Nhưng sau hơn một thập kỷ, những thứ họ âm thầm xây đã biến thành một hệ sinh thái tài chính gần như tách biệt khỏi đô la Mỹ, sẵn sàng để kích hoạt khi thời điểm đến.

Bước đầu tiên trong âm mưu đó là gom vàng. Trong khi cả thế giới mải miết tin vào trái phiếu Mỹ là tài sản an toàn, Trung Quốc lặng lẽ tăng dự trữ vàng qua từng quý, từng năm. Số liệu chính thức bị che giấu nhưng nhiều tổ chức ước tính rằng Trung Quốc đang là một trong những quốc gia nắm giữ lượng vàng vật chất lớn nhất hành tinh cả qua ngân hàng trung ương lẫn các tổ chức vỏ bọc. Vàng là gì? Là nền móng cuối cùng của niềm tin tiền tệ. Trong một thế giới mà đô la được in như giấy lộn, Trung Quốc chọn cách gầy dựng một lớp nền vàng để tạo uy tín cho nhân dân tệ. Thứ sẽ thay thế đô la trong tương lai.

Bước thứ hai là xây hệ thống thanh toán riêng. Mỹ có Swift, Trung Quốc lập CIPS, Mỹ kiểm soát hệ thống ngân hàng toàn cầu. Trung Quốc dùng đồng minh và đối tác để tạo ra các kênh thanh toán song phương bằng nhân dân tệ. Pakistan, Nga, Iran, UAE, Brazil lần lượt được kết nối. Mỗi quốc gia thoát khỏi Swift là một mắc xích đô la bị cắt. Rồi Trung Quốc tung ra thứ vũ khí tối thượng. Nhân dân tệ kỹ thuật số ECNY đồng tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương CBDC không cần qua ngân hàng thương mại không cần qua thanh toán liên ngân hàng kiểu cũ. ECNY chính là công cụ để thanh toán xuyên biên giới tức thời không qua hệ thống Mỹ, không bị trừng phạt, không bị gián đoạn. Bạn thử nghĩ, nếu một quốc gia có thể thanh toán dầu mỏ, linh kiện, vũ khí qua ví điện tử của ngân hàng Trung ương Trung Quốc, không cần đi qua Mỹ không bị phát hiện thì còn gì đáng sợ hơn với Washington.

Bước thứ ba, thiết lập mạng lưới đồng thuận. Trung Quốc không đi một mình, họ tận dụng sáng kiến vành đai và con đường để rải khắp thế giới các khoản vay hạ tầng, dự án năng lượng, đường sắt, cảng biển. Nhưng tiền thanh toán không phải bằng đô la mà bằng Nhân dân tệ. Ai nhận đầu tư Trung Quốc dần dần cũng phải dùng đồng tiền của Trung Quốc. Và khi nhân dân tệ xuất hiện trong dự trữ ngoại hối, trong hợp đồng dầu khí, trong các ngân hàng trung ương khác, nó không còn là đồng nội tệ. Nó bắt đầu quốc tế hóa.

Và rồi đến bước thứ tư, phá thế độc quyền năng lượng của đồng đô la. Hợp đồng dầu mỏ giữa Trung Quốc và A Rập Saudi là một mốc lịch sử. Từ lâu nay, mọi giao dịch dầu đều phải bằng đô la. Đó là nền móng của Petrodollar, cũng là cột trụ giữ cho đô la thống trị toàn cầu. Nhưng giờ đây, Trung Quốc đàm phán để Ả Rập Saudi chấp nhận Nhân dân tệ trong giao dịch dầu mỏ. Nga, Iran, Venezuela, những nước bị Mỹ trừng phạt cũng quay sang nhận thanh toán bằng Nhân dân tệ. Một phần lớn dòng chảy dầu mỏ quốc tế đã bắt đầu rời khỏi đô la. Chưa có tiếng nổ nào nhưng trụ cột đô la đã rạn vỡ.

Bước thứ năm và nguy hiểm nhất là giành lấy niềm tin của các quốc gia trung lập. Trong khi Mỹ dùng đô la như công cụ trừng phạt, cắt tài khoản, đóng băng tài sản thì Trung Quốc tỏ ra rộng lượng, cung cấp tín dụng, đầu tư, thanh toán linh hoạt và không can thiệp chính trị. Họ trao đi Nhân dân tệ không điều kiện nhưng ràng buộc về ảnh hưởng. Đó là lý do vì sao các quốc gia Châu Phi, Trung Á và thậm chí một phần Nam Mỹ bắt đầu tích trữ nhân dân tệ như một phần trong dự trữ ngoại tệ. Các ngân hàng trung ương mở đường thanh toán với ngân hàng trung ương Trung Quốc, không cần đánh chỉ cần chờ đến một ngày khi hàng trăm tỷ USD thanh toán không còn qua đô la nữa thì cho dù Mỹ không in thêm đồng nào, đô la vẫn tự mất giá vì cầu đã rút, dòng chảy đã đổi hướng. Khi ấy người ta không còn nghĩ đô la là vua mà sẽ tự hỏi tại sao mình vẫn còn dùng đô la để làm gì và đó chính là đòn chí mạng mà Trung Quốc đang chuẩn bị.

Phần 4, những đòn âm thầm nhưng chí mạng

Từ dầu mỏ tới dữ liệu số, không cần hạ sát một con voi để chứng tỏ sức mạnh chỉ cần khiến nó khụy đầu gối. Trong chiến lược lật đổ đồng đô la Trung Quốc không cần phải gây ra một cú sập hệ thống, không cần phải đánh sập phố Wall hay ngân hàng Mỹ. Thay vào đó, họ gây ra những vết nứt nhỏ ở những nơi tưởng như vô hại nhưng lại là xương sống của hệ thống tiền tệ đô la.

Vết nứt đầu tiên và cũng là dễ thấy nhất là dầu mỏ. Trong gần nửa thế kỷ qua, thế giới đã quen với một định lý tưởng như không thể thay đổi, muốn mua dầu phải dùng đô la Mỹ. Đây không chỉ là một quy ước kinh tế, đây là nền tảng quyền lực tài chính toàn cầu của Mỹ. Thứ mà ta gọi là Petrodollar. Petrodollar không chỉ giúp Mỹ giữ giá trị cho đồng đô la mà còn tạo ra nguồn cầu nhân tạo cho đô la toàn cầu. Mỗi ngày hàng tỷ đô la được giao dịch chỉ để phục vụ nhu cầu mua dầu. Nhưng Trung Quốc với vị thế nhà nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới đang lặng lẽ bẻ cong luật chơi. Khi Trung Quốc đề nghị thanh toán dầu với Ả Rập Saudi bằng Nhân dân tệ, đó không còn là một thương vụ thương mại, đó là một đòn xoáy vào trái tim của hệ thống tài chính Mỹ. Và khi Saudi đồng ý từng phần rồi UAE rồi Nga rồi Iran cũng đồng thuận. Trật tự Petrodollar đã chính thức rạn nứt. Không cần tuyên bố thay đổi, chỉ cần đủ quốc gia không còn dùng đô la trong giao dịch năng lượng, cái gốc cầu đô la sẽ yếu đi từng nhịp.

Vết nứt thứ hai là hệ thống dữ liệu số. Trung Quốc hiểu rằng trong thời đại này quyền lực không chỉ nằm ở tiền giấy mà nằm ở dữ liệu, đường truyền và mạng lưới kiểm soát thanh toán. Trong khi Mỹ tự tin vào Swift, hệ thống thanh toán toàn cầu do họ giám sát thì Trung Quốc âm thầm dựng lên một mạng riêng CIPS. Nhưng họ không dừng ở đó, họ tiến xa hơn khi tạo ra nhân dân tệ kỹ thuật số ECNY điều hành trực tiếp từ ngân hàng trung ương. Đây là một động thái đầy tính cách mạng bởi CBDC, Ngân hàng trung ương của Trung Quốc không phải là một dạng thẻ ngân hàng mới. Nó là một đồng tiền hoàn toàn mới với cơ chế lưu trữ và trao đổi nằm ngoài hệ thống phương Tây. Không ai có thể can thiệp, đóng băng hay trừng phạt giao dịch ECNY từ bên ngoài. Mỹ không thể truy vết, Swift không thể kiểm soát và nếu hệ thống này lan rộng ra đủ các quốc gia tham gia vành đai con đường thì chỉ trong vài năm Trung Quốc đã thiết lập xong một mạng lưới tài chính song song chống lại đô la từ nền tảng kỹ thuật số.

Vết nứt thứ ba là chuỗi cung ứng chiến lược. Trung Quốc kiểm soát đất hiếm, vi mạch, nguyên liệu đầu vào của xe điện, pin năng lượng và một phần không nhỏ dược phẩm cho Mỹ. Mỗi khi căng thẳng leo thang, Bắc Kinh không dọa bắn tên lửa mà chỉ cần ra một lệnh hạn chế xuất khẩu một nguyên liệu sống còn thì cả nền công nghiệp Mỹ có thể chao đảo. Điều này cho thấy một thực tế đáng sợ. Trung Quốc không chỉ muốn lật đô la từ bên ngoài bằng tiền tệ mà còn từ bên trong bằng năng lượng, chuỗi cung ứng và dữ liệu. Một ngày nào đó, nếu các công ty Mỹ phải thanh toán nguyên liệu bằng Nhân dân tệ, nếu các đối tác châu Á chỉ nhận chuyển tiền qua hệ thống của Trung Quốc, nếu các dòng dầu mỏ không đi qua New York mà chảy thẳng từ Trung Đông về Bắc Kinh qua Nhân dân tệ, thì đồng đô la Mỹ sẽ mất đi giá trị. Không vì mất lòng tin mà vì không còn ai cần đến nó. Đó là bản chất của chiến tranh tệ kiểu mới. Không gây sập, chỉ cần làm loãng quyền. Đô la không bị đạp đổ mà bị thay thế trong im lặng.

Và khi cả thế giới không còn cần đô la để mua dầu, chuyển tiền, giao dịch quốc tế hay dự trữ tài chính thì Mỹ có thể in bao nhiêu đô cũng vô dụng vì cả hành tinh đã chuyển sang một hệ thống mới nơi Washington không còn là trung tâm. Khi ấy, nước Mỹ sẽ thức dậy trong một cơn ác mộng lặng lẽ. Họ vẫn giữ nguyên bom hạt nhân, tàu sân bay, CIA nhưng không còn quyền lực tài chính để điều hành thế giới. Chưa có tiếng còi báo động. Nhưng cuộc thay máu đang diễn ra từ dầu mỏ tới dữ liệu, từ giao dịch số tới chuỗi cung ứng và Trung Quốc với bàn tay mềm đang đi từng bước siết từng mạch máu tài chính của đô la.

Phần 5, Trung Quốc không cần tuyên chiến, chỉ cần thay thế

Có những cuộc chiến không cần tiếng súng, có những cuộc đảo chính không cần tuyên bố và có những đế chế bị hạ bệ không phải bằng bạo lực mà bằng một phiên bản mới mượt hơn, rẻ hơn, ít ràng buộc hơn. Đó chính là cách Trung Quốc đang làm với đồng đô la Mỹ. Không cần tổ chức một hội nghị lật đô la, không cần lập ra liên minh chống Washington. Không có cờ đỏ cắm lên tường của FED, chỉ cần âm thầm đưa ra một lựa chọn mới hấp dẫn hơn, thuận tiện hơn và để cho thế giới tự chuyển hướng. Cách làm ấy nghe có vẻ đơn giản, nhưng chính cái đơn giản ấy mới là điều đáng sợ.

Hãy nhìn lại, Mỹ đã thống trị thế giới tài chính bằng cách xây dựng một hệ thống không ai thoát được. Từ IMF đến Swift, từ WB đến hệ thống ngân hàng toàn cầu, mọi thứ đều xoay quanh đô la. Thế giới không dùng đô la vì yêu nước Mỹ mà vì không có lựa chọn nào khác. Nhưng Trung Quốc từng bước một đang biến không có lựa chọn thành có thể chọn kẻ khác. Và khi đã có sự lựa chọn, người ta sẽ tự hỏi tại sao mình phải chịu đựng hệ thống cũ nếu có một hệ thống mới linh hoạt và ít điều kiện hơn. Ví dụ, nếu bạn là một quốc gia đang phát triển, bạn cần tiền để xây đường, làm cảng, phát triển năng lượng. Bạn đến IMF, bạn phải chấp nhận cải cách, minh bạch ngân sách và hàng chục điều kiện ngặt nghèo. Nhưng nếu bạn đến Trung Quốc không có rào cản ý thức hệ, không ép cải tổ, chỉ cần hợp tác cùng có lợi mà phần lợi nghiêng về Bắc Kinh. Chính vì vậy, hàng loạt quốc gia đã chọn vòng tay của Trung Quốc không phải vì yêu chủ nghĩa cộng sản mà vì Trung Quốc không phán xét và trả tiền nhanh hơn, xây đường nhanh hơn và không đòi bạn phải dùng đô la.

Từ Kenya, Ethiopia, Sri Lanka đến Venezuela, từ Pakistan đến Kazakhstan, Trung Quốc đang dệt nên một mạng lưới đối tác phụ thuộc không cần đô la để tồn tại. Còn với các quốc gia trung lập như Indonesia, Brazil, UAE, họ không dứt khỏi hệ thống cũ nhưng họ bắt đầu dùng cả hai hệ thống song song và đó là tín hiệu rõ nhất cho thấy Trung Quốc không cần giành giật, họ chỉ cần thay thế, không tuyên chiến, không kêu gọi thế giới lật Mỹ. Chỉ cần thuyết phục từng nước, từng hợp đồng, từng giao dịch rằng thế giới không còn phải nộp thuế vô hình cho đô la nữa. Thậm chí Trung Quốc không cần các nước bỏ đô la ngay lập tức. Họ chỉ cần giảm bớt tỉ lệ sử dụng nó trong giao dịch hàng ngày, trong dự trữ ngoại hối, trong hợp tác quốc tế. Mỗi 1% giảm đi là một phần sức mạnh của Mỹ mất đi, giống như một dòng sông đổi dòng. Ban đầu chỉ là vài giọt nước tách nhánh rồi từng nhánh nhỏ hòa vào nhau thành một con suối mới. Đến khi dòng chính nhận ra thì nước đã cạn. Đó chính là cách Trung Quốc đang làm với đồng đô la. Không cần đánh sập, chỉ cần làm thế giới không còn cần nó nữa.

Bạn có thấy một trật tự mới đang hình thành? Ở đó Trung Quốc là trung tâm, Nhân dân tệ là phương tiện, dữ liệu số là nền móng và mạng lưới thay thế mềm đang lan ra từng ngóc ngách địa chính trị. Mỹ có thể cảnh báo, Mỹ có thể trừng phạt nhưng họ không thể ngăn thế giới lựa chọn phương án dễ thở hơn và Trung Quốc biết điều đó. Vì thế, Bắc Kinh không cần một cuộc chiến nóng, cũng không cần chiến tranh lạnh. Họ chỉ cần thời gian. Họ không tranh luận ai là số một. Họ chỉ đưa ra một hệ thống số hai tốt hơn, nhẹ nhàng hơn rồi để thế giới tự chọn. Và đến khi thế giới chọn xong, không cần bắn phát nào, Mỹ đã mất ngai vàng tài chính toàn cầu.

Phần 6, khi cả thế giới bắt đầu hoài nghi đồng đô la

Đế chế nào sụp đổ, không phải vì kẻ thù bên ngoài quá mạnh mà vì bên trong đã bắt đầu nghi ngờ chính mình. Với đồng đô la Mỹ, sự sụp đổ nếu xảy ra sẽ không bắt đầu bằng một cú vỡ bong bóng hay một lệnh trừng phạt siêu mạnh. Nó sẽ bắt đầu bằng những câu hỏi lặng lẽ trong đầu các bộ trưởng tài chính toàn cầu, những cái chau mày trong các phiên họp ngân hàng trung ương và những cuộc trao đổi kín giữa các đối tác thương mại lâu năm. Liệu ta có nên tiếp tục dự trữ bằng đô la? Nếu Mỹ trừng phạt một ai đó, tiền của ta có bị đóng băng không? Tại sao mỗi khi Mỹ in tiền, lạm phát lại xảy ra ở nước ta? Liệu có đồng tiền nào khác để phòng thân? Đó không còn là nghi vấn của các quốc gia bị Mỹ liệt vào trục phản kháng như Nga, Iran, Venezuela. Giờ đây, chính các đồng minh ruột của Mỹ từ Châu Âu đến Nhật Bản, từ Hàn Quốc đến Ả Rập đã bắt đầu nhìn sang hướng khác. Vì họ nhận ra một sự thật mà ai cũng biết nhưng ít ai dám nói. Đồng đô la không còn là nơi chú ẩn an toàn tuyệt đối như trước nữa.

Kể từ đại dịch Covid-19, chính phủ Mỹ đã in thêm hơn 6.000 tỷ đô la chỉ trong vòng 2 năm. Đó là con số khủng khiếp. Và rồi chính vì sự bơm tiền ấy, lạm phát toàn cầu bùng nổ, giá dầu, giá thực phẩm tăng vọt, các nền kinh tế nhỏ khốn đốn. Câu hỏi đặt ra là tại sao một quyết định của FED lại ảnh hưởng đến giá gạo ở châu Phi, lãi suất ở châu Á hay chi phí điện của một hộ gia đình ở châu Âu? Câu trả lời cay đắng vì cả thế giới đang bị buộc phải chơi theo luật tiền tệ của Mỹ và người viết luật lại là người in tiền. Chính điều này khiến các quốc gia ngày càng cảm thấy nếu cứ tiếp tục dựa vào đồng đô la, họ đang đặt vận mệnh kinh tế quốc gia vào tay một quốc gia khác. Và khi niềm tin rạn nứt, người ta bắt đầu đa dạng hóa. Ngân hàng Trung ương Nga ngừng nắm giữ đô la. Ngân hàng trung ương Thổ Nhĩ Kỳ tăng dự trữ vàng. Brazil và Trung Quốc ký kết giao dịch song phương không qua đô la. Saudi Arabia đồng minh chiến lược số một của Mỹ ở Trung Đông, chấp nhận thanh toán dầu bằng Nhân dân tệ. Và rồi tới Pháp, một quốc gia phương Tây cốt lõi cũng thực hiện chuyến hàng năng lượng đầu tiên được thanh toán bằng nhân dân tệ không qua đô la.

Ta hãy nhớ khi Pháp bắt đầu hoài nghi đô la thì mọi chuyện đã không còn là thuyết âm mưu nữa. Nó là thực tế. Tất nhiên các quốc gia không cắt đứt đô la ngay lập tức nhưng họ giảm dần âm thầm. Tăng tỉ trọng euro vàng nhân dân tệ trong dự trữ. Đàm phán thương mại song phương không qua Swift, lập hiệp định tự do hóa tài chính khu vực không có Mỹ. Đó chính là quá trình phi đô la hóa. Trong thực tế nó không ồn ào nhưng nó gậm nhấm từng phần trăm thị phần, từng hợp đồng thanh toán, từng đồng dự trữ ngoại hối. Và khi các dòng chảy tiền tệ chuyển hướng, khi các công ty lớn có thể giao dịch xuyên biên giới mà không cần đô la, khi các ngân hàng bắt đầu nắm Nhân dân tệ như một lựa chọn hợp pháp thì đồng đô la không chết vì đòn đánh mà vì sự quên lãng. Giống như một vị vua già nua ngồi giữa ngai vàng nhưng chung quanh đã không còn thần dân trung thành. Người ta vẫn dùng đô la nhưng với ánh mắt đề phòng. Người ta vẫn tích trữ đô la nhưng luôn có phương án dự phòng. Đó là điểm khởi đầu cho mọi sự thoái vị.

Khi đồng minh không còn xem bạn là lựa chọn duy nhất. Khi đối tác lâu năm bắt đầu làm ăn với đối thủ của bạn. Khi mọi hệ thống mà bạn dựng lên từ EMF đến WB bị xem là lạc hậu thì quyền lực tài chính của bạn vẫn còn về danh nghĩa nhưng đã mục rỗng từ bên trong. Đó là điều đang xảy ra với nước Mỹ. Và Trung Quốc thì không cần làm gì nhiều. Họ chỉ cần mở sẵn cánh cửa nhân dân tệ và đợi người ta bước vào.

Phần 7, lợi dụng xung đột Mỹ phương Tây, Trung Quốc dựng đế chế tài chính mới

Khi các đế chế phương Tây loay hoay cãi nhau về giá trị dân chủ, trừng phạt và ưu tiên địa chính trị thì ở phương Đông, một cỗ máy khổng lồ vẫn lặng lẽ vận hành, xây đế chế mới bằng hợp đồng cảng biển, hạ tầng và thanh toán không cần đô la, đó là Trung Quốc. Và chưa bao giờ Bắc Kinh lại có nhiều cơ hội như lúc này. Kể từ khi Mỹ và Liên minh châu Âu bắt đầu bất đồng sâu sắc trong nhiều vấn đề, từ thuế nhôm thép đến chính sách năng lượng, từ quan hệ với Trung Đông đến cạnh tranh công nghệ, một điều rõ ràng xuất hiện phương Tây không còn đồng thuận tuyệt đối như xưa. Trong những rạn nứt đó, Trung Quốc không xen vào bằng lời mà bằng tiền. Khi Mỹ đòi châu Âu cấm công nghệ Huawei, Trung Quốc mời châu Âu đầu tư vào sáng kiến Trung Quốc xanh. Khi Mỹ áp thuế vào hàng xuất khẩu EU, Trung Quốc mở các hiệp định song phương ưu đãi đặc biệt. Khi Mỹ hạn chế xuất khẩu chip sang Trung Quốc, Bắc Kinh đưa ra hàng tỷ đô la đầu tư vào trung tâm nghiên cứu châu Âu đổi lại sự im lặng. Đó không phải phản đòn, đó là chiến lược lôi kéo.

Mỹ chỉ thấy Trung Quốc là đối thủ, nhưng Trung Quốc thấy phương Tây là một mảnh vải rách dần, có thể gỡ từng sợi. Thay vì đối đầu toàn mặt trận, Bắc Kinh chọn từng điểm yếu, từng đồng minh đang hoang mang, từng nền kinh tế đang khát vốn, từng quốc gia đang tránh cảnh bị Mỹ quản lý tài chính bằng đô la. Và tại mỗi điểm ấy, Trung Quốc xuất hiện như một lựa chọn không cần cam kết ý thức hệ, chỉ cần hợp tác kinh tế. Kết quả là gì? Đức, đồng minh thân cận của Mỹ đã chọn giữ Huawei ở một số mạng lõi 5G, đồng thời đàm phán nhiều hợp đồng xuất khẩu sang Trung Quốc bằng Euro và Nhân dân tệ. Pháp, thành viên nòng cốt EU đã ký kết chuyến hàng năng lượng đầu tiên thanh toán bằng nhân dân tệ. Một hành động chưa từng có với một nền kinh tế G7. Arab Saudi trụ cột của Petrodollar đang cân nhắc gia nhập BRICS, đồng thời đã bán dầu cho Trung Quốc không qua đô la. Họ không nói mình bỏ đô la nhưng họ bắt đầu giảm phụ thuộc. Còn Trung Quốc thì mỉm cười bởi vì đế chế tài chính mới không cần xây bằng chiến tranh. Nó chỉ cần thế giới mệt mỏi với hệ thống cũ và Trung Quốc hiểu điều đó hơn ai hết.

Trong khi Mỹ dùng đô la để trừng phạt, chèn ép, cấm vận, Trung Quốc dùng nhân dân tệ để tài trợ, đầu tư cho vay mềm và không ép ai phải dân chủ kiểu Mỹ. Không cần răng đe, không cần cấm vận, chỉ cần đưa ra lựa chọn thứ hai và để thế giới tự chọn. Đế chế ấy đang hình thành khắp nơi. Một hệ thống thanh toán không qua Swift, một đồng tiền số trung ương có thể giao dịch tức thì. Một chuỗi cung ứng dầu khí, thực phẩm, đất hiếm, công nghệ mà không cần dừng ở New York.

Một mạng lưới các quốc gia vừa nhận viện trợ vừa chấp nhận thanh toán bằng đồng tiền Trung Quốc. Và đặc biệt một nhóm đối tác không có chung ý thức hệ nhưng có chung mối lợi từ việc không bị Mỹ kiểm soát. Nghe như giả tưởng, không, đó là sự thật. Trung Quốc không cần làm đảo chính tài chính. Họ làm lại hệ thống tài chính từ đầu với họ là trung tâm và đô la chỉ còn là một lựa chọn phụ trong tương lai. Đế chế mới ấy không có cung điện, không có chiến tranh, không có tuyên bố, chỉ có hợp đồng thương mại, khoản đầu tư mềm, những khoản vay không điều kiện. Hạ tầng có logo Huawei thanh toán qua ví số ECNY và sự yên lặng đồng thuận từ các đối tác đang mỏi mệt với Washington. Mỹ nói về dân chủ, Trung Quốc nói về lợi ích. Mỹ dùng đô la để đòi hỏi, Trung Quốc dùng nhân dân tệ để thuyết phục. Và trong thế kỷ 21, người không cần ép mà vẫn được theo mới là người thắng.

Phần 8, Petrodollar rạn vỡ cú bắt tay dầu khí với Ả Rập Saudi

Mỗi đế chế đều có một huyệt đạo. Với nước Mỹ đó là đồng đô la. Và với đồng đô la, huyệt đạo nằm ở dầu mỏ. Cả thế kỷ qua, Mỹ không chỉ thống trị thế giới bằng sức mạnh quân sự hay công nghệ. Mỹ thống trị vì họ tạo ra một quy luật ngầm. Ai muốn mua dầu phải trả bằng đô la Mỹ và ai bán dầu cũng chỉ được nhận đô la Mỹ. Đó là trụ cột của cái gọi là hệ thống Petrodollar, hệ thống đô la dầu mỏ. Nhưng cái trụ cột ấy vừa rạn vỡ bằng một cái bắt tay ở Bắc Kinh. Không cần một cuộc họp báo long trọng, không cần tuyên bố sấm sét, chỉ là một hợp đồng giao dịch dầu giữa Trung Quốc và Ả Rập Saudi được thanh toán bằng nhân dân tệ không qua đô la Mỹ. Nghe có vẻ bình thường, không! đó là một cuộc địa chấn tài chính toàn cầu. Vì sao? Vì suốt 50 năm qua, kể từ thỏa thuận ngầm giữa Mỹ và Saudi năm 1977, tất cả dầu mỏ trên thế giới đều được định giá và thanh toán bằng đô la Mỹ. Đó là điều kiện để Mỹ bảo vệ chế độ vương quyền ở Saudi đổi lại sự phục tùng tuyệt đối về tài chính. Nhờ đó, Mỹ buộc cả thế giới phải tích trữ đô la để mua dầu. Mỗi thùng dầu bán ra, đô la quay về Mỹ, nâng giá trị tiền tệ, tạo thanh khoản và cho phép Washington in tiền mà không bị làm phát nội địa.

Đó là quyền lực vô hình nhưng tuyệt đối. Mỹ có thể chi tiêu vượt mức, tài trợ chiến tranh khắp thế giới, viện trợ toàn cầu chỉ vì có Petrodollar chống lưng. Và giờ Ả Rập Saudi, trụ cột của hệ thống đó đã bắt đầu nhận tiền Trung Quốc. Một hành động chưa từng có tiền lệ. Cần nhấn mạnh đây không phải chuyện kinh tế. Đây là chuyện địa chính trị, quyền lực và sự kết thúc của một trật tự tài chính cũ. Khi Saudi, quốc gia xuất khẩu dầu lớn nhất OPEC chấp Nhận dân tệ. Điều đó mở ra cánh cửa cho các quốc gia khác Iran, UAE, Nga, Algeria, thậm chí cả Venezuela. Nó gửi đi một thông điệp ngầm nhưng cực kỳ rõ ràng. Thế giới không còn bắt buộc phải đi qua đô la Mỹ để mua năng lượng nữa. Và khi dầu, mặt hàng thiết yếu nhất hành tinh không còn bị đô la chi phối thì lý do tồn tại của đồng đô la thống trị sẽ bị nghi ngờ nghiêm trọng. Chuyện này nguy hiểm với Mỹ hơn bất kỳ vụ sụp đổ ngân hàng nào, hơn cả một cuộc chiến quân sự. Vì nếu không còn Petrodollar thì cầu cho đô la sẽ giảm mạnh. Các nước sẽ bán bớt trái phiếu kho bạc Mỹ. Mỹ sẽ khó in tiền mà không gây lạm phát. Đô la sẽ yếu đi và vị thế trung tâm tài chính toàn cầu của Mỹ sẽ lung lay tận gốc.

Hãy nhớ Trung Quốc không đòi lật đổ đô la. Họ chỉ đề nghị thanh toán bằng đồng tiền của chính họ. và Saudi sau 50 năm đã gật đầu. Tại sao? Vì Trung Quốc giờ là khách hàng lớn nhất của Saudi. Vì Bắc Kinh không can thiệp vào chuyện nội bộ. Vì Trung Quốc đầu tư hàng chục tỷ đô la vào hạ tầng, công nghệ và thậm chí là cả ngành công nghiệp dầu khí của Riyadh. Và vì Saudi nhận ra thế giới đang dịch chuyển và họ không thể trói mình mãi với một hệ thống tài chính đang lộ rõ dấu hiệu thoái trào. Mỹ đã phản ứng bằng các cảnh báo, bằng các bài phát biểu bảo vệ trật tự quốc tế. Nhưng thực tế là họ không thể ép Saudi quay đầu vì tiền và thị trường đều đang nghiêng về phương Đông và đó mới là điều đáng sợ.

Một cú bắt tay dầu khí tưởng như đơn lẻ lại là vết nứt đầu tiên trong bức tường thành tài chính Mỹ. Nếu tới đây Nigeria, Qatar, Angola, Kazakhstan, các nước xuất khẩu dầu khác cũng làm theo thì trong vòng 5 đến 7 năm nữa Petrodollar sẽ không còn là hệ thống toàn cầu nữa. Khi đó Mỹ sẽ không còn được đặc quyền in tiền không lạm phác, mọi thứ sẽ thay đổi và người viết lại luật chơi mới là Trung Quốc.

Phần 9, từ Nga, Iran đến Châu Phi, mạng lưới nhân dân tệ toàn cầu hình thành

Muốn thay thế một đồng tiền bá chủ không thể chỉ dựa vào sức mạnh tài chính, phải có mạng lưới liên minh và hơn hết là một hệ sinh thái sống được mà không cần đồng tiền cũ. Và Trung Quốc đã đi được một chặng dài trên con đường đó. Từng quốc gia, từng khu vực, từng ngành hàng họ kết nối lại với Bắc Kinh không chỉ bằng hợp đồng thương mại mà bằng một đồng tiền mới nhân dân tệ. Thoạt đầu đây là một động thái kỹ thuật thanh toán nhanh hơn, chi phí thấp hơn, tránh lệ thuộc vào tỷ giá đô la biến động, nhưng sau đó nó trở thành sự lựa chọn chiến lược.

Nga người bạn cũ bị cô lập. Khi chiến tranh Nga Ukraine nổ ra, Mỹ và EU trừng phạt tài chính Nga bằng cách cắt khỏi Swift, đóng băng tài sản, khóa hệ thống thanh toán bằng đô la. Thế giới tưởng rằng Nga sẽ gục nhưng không, Nga quay về Trung Quốc chuyển toàn bộ thanh toán năng lượng sang Nhân dân tệ và mở tài khoản đồng nhân dân tệ cho các ngân hàng nhà nước. Thậm chí Nga bắt đầu tích trữ Nhân dân tệ trong dự trữ ngoại hối quốc gia thay thế cho đô la và euro đã bị phong tỏa. Từ chỗ là đối thủ của đồng nhân dân tệ trong quá khứ, Nga giờ trở thành một trong những chốt quan trọng trong mạng lưới tài chính mới của Trung Quốc.

Iran, quốc gia bị cấm vận dài nhất thế giới. Không có nước nào bị Mỹ trừng phạt kinh tế lâu hơn Iran. Nhưng Iran vẫn đứng vững, phần lớn nhờ vào sự hậu thuẫn âm thầm của Trung Quốc. Khi hệ thống tài chính toàn cầu quay lưng, Iran quay sang bán dầu cho Trung Quốc đổi lấy nhân dân tệ và dùng chín đồng tiền ấy để nhập hàng hóa, thiết bị, công nghệ từ Trung Quốc. Không cần đi qua ngân hàng Mỹ, không cần quy đổi sang đô la. Một hệ sinh thái khép kín bằng nhân dân tệ và sự hỗ trợ kỹ thuật từ Bắc Kinh. Khi Iran ký các hợp đồng chiến lược 25 năm với Trung Quốc, người ta hiểu rằng đây không chỉ là thương mại, đây là bước mở rộng địa chính trị tài chính của Bắc Kinh ở Trung Đông. Mảnh đất màu mỡ cho đồng tiền mới. Trong hơn 20 năm qua, Trung Quốc đã đổ hàng trăm tỷ đô la vào châu Phi, xây dựng đường sắt, cảng biển, nhà máy điện, bệnh viện, cầu đường. Đổi lại, Bắc Kinh không đòi hỏi cải cách thể chế, không can thiệp chính trị và đặc biệt không yêu cầu thanh toán bằng đô la. Ngược lại, họ chấp nhận, thậm chí khuyến khích thanh toán bằng Nhân dân tệ.

Từng nước nhỏ ở châu Phi, Kenya, Ethiopia bắt đầu chấp nhận đồng tiền Trung Quốc như một phần của dự trữ quốc gia, một phương tiện thanh toán cho các dự án hạ tầng và cả trong giao dịch hàng hóa. Khi những nền kinh tế nhỏ này chấp nhận Nhân dân tệ, không ai để ý, nhưng khi số lượng quốc gia chấp nhận lên đến hàng chục, đó không còn là lẻ tẻ mà là một mạng lưới đang hình thành. Argentina, Brazil, Pakistan, UAE lần lượt nhập cuộc. Argentina vừa ký kết hoán đổi tiền tệ với Trung Quốc, dùng Nhân dân tệ để nhập khẩu mà không cần đô la. Brazil, nền kinh tế lớn nhất Nam Mỹ đã chính thức thực hiện giao dịch thương mại song phương với Trung Quốc không qua USD. UAE vốn là đồng minh truyền thống của Mỹ vẫn đồng ý thanh toán năng lượng bằng Nhân dân tể, đổi lấy công nghệ và đầu tư hạ tầng từ Trung Quốc. Pakistan, cánh tay phải của Bắc Kinh ở Nam Á gần như trở thành quốc gia thí điểm cho hệ thống nhân dân tệ hóa trong các dự án thuộc hành lang kinh tế Trung Quốc, Pakistan, CPEC. Tất cả các quốc gia ấy có điểm chung. Họ bị đô la làm khó, bị hệ thống tài chính phương Tây kiểm soát và tìm đến một lựa chọn khác.

Nhân dân tệ kèm theo hạ tầng, tài trợ và không điều kiện chính trị. Khi số lượng biến thành chất lượng, từng quốc gia chuyển dịch sang nhân dân tệ, thoạt nhìn không tạo ra ảnh hưởng lớn. Nhưng khi con số đó vượt quá 30 rồi 50 rồi 70 quốc gia, khi hàng trăm tỷ đô la giao dịch không còn đi qua đô la, khi các ngân hàng trung ương dự trữ Nhân dân tệ như một phần bắt buộc, đó là thời điểm mạng lưới hoàn chỉnh xuất hiện. Không cần tuyên chiến với Mỹ, không cần công bố giết chết đô la, chỉ cần mọi người không còn bắt buộc phải dùng đô la nữa. Và một ngày khi cả thế giới có thể chuyển tiền xuyên quốc gia bằng Nhân dân tệ số qua hệ thống CIPS thay vì Swift, với sự bảo trợ của ngân hàng Trung ương Trung Quốc, Trung tâm tài chính thế giới sẽ không còn là New York nữa. Nó có thể là Thượng Hải hoặc Bắc Kinh.

Phần 10, Mỹ phản đòn nhưng đã trễ

Khi các đồng minh thân cận đã đổi phe, trong những ván cờ địa chính trị, mất một đồng minh không phải là điều đau đớn nhất. Mất lòng tin mới là dấu hiệu của sự thoái vị. Và lúc này đây, Mỹ đang mất lòng tin từ chính những đồng minh thân cận nhất. Khi thấy Trung Quốc ngày càng lớn tiếng, khi Nhân dân tệ bắt đầu lan rộng như một cơn thủy triều, Washington lập tức phản đòn, gây áp lực lên châu Âu, buộc các nước đồng minh cắt Huawei khỏi hệ thống 5G, trừng phạt các công ty Trung Quốc mua chip công nghệ cao, tăng thuế đối với hàng hóa từ châu Á, cảnh báo các nước không tham gia vành đai - con đường, ra luật giới hạn giao dịch bằng tiền số xuyên biên giới, siết các ngân hàng dùng Nhân dân tệ.

Mỹ tưởng rằng họ dọa được ai đó sẽ giữ được tất cả. Nhưng thực tế lại khác, họ hành động quá muộn và quá sai chiến lược. Vì trong thời gian Mỹ bận trừng phạt, chỉ trích, vẽ ranh giới đỏ thì Trung Quốc đã lặng lẽ xây một con đường khác, nơi các quốc gia đi qua không bị kiểm soát bằng ý thức hệ mà bằng quyền lợi kinh tế. Và rồi chuyện gì đến cũng đến. Pháp đồng minh NATO thanh toán năng lượng bằng Nhân dân tệ. Một cú sốc lịch sử. Lần đầu tiên một công ty năng lượng Pháp chấp nhận giao dịch khí hóa lỏng với Trung Quốc bằng Nhân dân tệ thay vì đô la Mỹ như suốt 50 năm qua.

Không chỉ là thương mại, đây là lời khẳng định rằng ngay cả châu Âu cũng không còn xem đô la là lựa chọn duy nhất. Saudi Arabia đồng minh chiến lược ở Trung Đông xoay trục mềm về phía Đồng. Đã có thời Saudi là cột trụ của Petrodollar, là kho tiền đô la của Mỹ, là người giữ vai trò bảo đảm vị thế tiền tệ toàn cầu cho Washington. Nhưng giờ thì khác, khi Saudi đồng ý nhận nhân dân tệ trong thanh toán dầu, khi họ đàm phán gia nhập BRICS, khi họ tham gia ngân hàng phát triển mới cùng với Trung Quốc và Nga. Đó là lời chia tay nhẹ nhàng với hệ thống tài chính Mỹ. UAE, Brazil, Argentina lần lượt thỏa thuận dùng nhân dân tệ. Không phải là phản đối Mỹ, không phải là yêu Trung Quốc, chỉ đơn giản vì nó có lợi hơn, không điều kiện, không trừng phạt, không lệ thuộc vào ngân hàng Mỹ và nếu mọi giao dịch đều có thể thực hiện qua nhân dân tệ, tại sao cứ phải dùng đô la?

Mỹ nhận ra nhưng đã quá muộn. Lúc này Washington mới tổ chức các hội nghị đưa ra cảnh báo về bẫy nợ Trung Quốc, siết các quỹ đầu tư nước ngoài, thúc đẩy NATO mở rộng sang khu vực Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương. Nhưng tất cả như một người đang cố giữ mái nhà khi móng đã mục rữa. Bởi các quốc gia đã quen với hệ thống mới, đã mở tài khoản Nhân dân tệ, đã lập dự trữ ngoại hối bằng đồng tiền Trung Quốc, đã giao thương qua CIPS thay vì Swift, họ không quay lại không phải vì ghét Mỹ mà vì đã không cần Mỹ nữa. Đồng minh đổi phe không bằng lời mà bằng hành động. Mỹ vẫn còn trong các hội nghị G7, các tuyên bố chung, nhưng bên dưới từng quốc gia đang thoát ly mềm khỏi vòng kiểm soát đô la. Họ không đốt cờ Mỹ, không lên án phố Wall, họ chuyển một phần dự trữ sang vàng, một phần thanh toán sang nhân dân tệ, một phần thương mại qua kênh mới. Và thế là đủ để làm suy yếu vương quyền tiền tệ Mỹ từng chút một. Một đế chế suy tàn không phải vì bị hạ gục mà vì không còn ai muốn đứng dưới bóng nó nữa. Trung Quốc biết điều đó nên họ không cần chiến tranh, không cần đối đầu trực diện, chỉ cần thời gian và sự kiên nhẫn để hệ thống mới họ dựng lên đủ hấp dẫn. Và khi chính các đồng minh của Mỹ rời đi trước tiên, mọi lời đe dọa, mọi gói trừng phạt, mọi lệnh cấm đều trở nên vô nghĩa. Đó không còn là một cuộc cạnh tranh tiền tệ. Đó là sự chuyển giao quyền lực âm thầm nhất trong lịch sử hiện đại.

Phần 11, đồng đô la mất ngôi

Khi cầu giảm, niềm tin lung lay và trung tâm tài chính dịch chuyển. Có một sự thật mà các chuyên gia phố Wall ít nói ra nhưng các bộ trưởng tài chính thì ngầm hiểu. Đồng tiền nào sống sót là đồng tiền được cần đến. Không có cầu, không có vua. Và giờ đây, cầu cho đồng đô la Mỹ đang âm thầm sụt giảm trên toàn cầu. Không phải do chiến tranh, không phải do sụp đổ thị trường mà do sự chuyển hướng của các quốc gia từng người một. Đi tìm những lựa chọn khác nhẹ nhàng hơn, ít rủi ro chính trị hơn và thực dụng hơn. Niềm tin tài chính, tài sản vô hình nhưng quyết định tất cả.

Đồng đô la Mỹ từng sống nhờ ba trụ cột:

• Niềm tin vào sức mạnh kinh tế Mỹ

• Niềm tin vào sự ổn định chính trị Mỹ

• Niềm tin rằng không có ai khác thay thế được.

Nhưng hôm nay cả ba trụ cột đều lung lây. Mỹ đang gánh khoản nợ công vượt 34.000 tỷ. Chính trị chia rẽ sâu sắc, chính phủ đóng cửa luân phiên, ngân sách không thông qua nổi. FED in hàng nghìn tỷ trong hai năm rồi xoay trục gấp khiến thị trường toàn cầu chao đảo. Và quan trọng hơn cả, Trung Quốc, Châu Âu, BRICS đã lần lượt đưa ra những lựa chọn khác. Trong mắt nhiều quốc gia, đô la không còn là đồng tiền trung lập mà là một công cụ địa chính trị của Mỹ, có thể bị dùng để trừng phạt, chặn tài khoản, cắt Swift bất kỳ lúc nào. Và khi đồng tiền gắn liền với quyền lực chính trị, nó không còn là tiền đúng nghĩa nữa. Nó trở thành rủi ro.

Sự sụp giảm cầu, tiếng chuông báo tử trong im lặng

Trong năm qua, tỷ trọng đô la trong dự trữ ngoại hối toàn cầu giảm xuống dưới 59%, mức thấp nhất trong gần 30 năm. Trong khi đó, euro tăng nhẹ, vàng tăng, nhân dân tệ tăng nhanh nhất trong các đồng tiền mới nổi. Đáng chú ý hơn, tổng giá trị giao dịch toàn cầu không qua đô la Mỹ lần đầu tiên vượt ngưỡng 45% trong một số quý, không còn là xu hướng. Đây làn sóng đảo chiều. Một ví dụ cụ thể, Trung Quốc và Nga giao dịch với nhau gần 100% bằng Nhân dân tệ và RUB. Brazil, Trung Quốc giao dịch nửa bằng Real, nửa bằng Nhân dân tệ. UAE-Trung Quốc đang hướng đến mô hình thanh toán hoàn toàn bằng đồng nội tệ và ECNY. Câu giảm đồng nghĩa với ít người cần giữ đô la trong ngân hàng, ít người mua trái phiếu chính phủ Mỹ. Ít dòng tiền quay về Mỹ sau giao dịch thương mại. Điều này khiến Mỹ phải tăng lãi suất để giữ vốn lại khiến đồng đô la mạnh lên nhưng chỉ trong ngắn hạn. Vì một đồng tiền mạnh nhưng bị ghét vẫn là đồng tiền đang chết dần khi Trung tâm tài chính thế giới bắt đầu dịch chuyển.

Hơn 70 năm qua, New York, London và một phần Thụy Sĩ là tam giác quyền lực tài chính. Nhưng giờ đây, Thượng Hải, Singapore, Dubai và Hồng Kông đang dần nổi lên như những trung tâm giao dịch tài chính mới, nơi không bắt buộc dùng đô la, không áp thuế quá cao, không kiểm soát quá nhiều dòng tiền từ các quốc gia bị Mỹ trừng phạt và đặc biệt chấp nhận thanh toán bằng nhân dân tệ, vàng, tiền số, miễn là hợp pháp khóa quốc tế. Các sàn giao dịch dầu tại Thượng Hải, các trung tâm trao đổi nhân dân tệ tại Singapore, các ngân hàng Châu Âu đặt văn phòng thanh toán song phương tại UAE. Tất cả cho thấy một thế giới tài chính đang hình thành không cần sự cho phép của Mỹ. Chưa có tuyên bố nào nhưng thực tế đã tự tuyên bố đồng đô la không còn là trung tâm duy nhất.

Mỗi lần một quốc gia chọn dùng nhân dân tệ không cần hỏi ý kiến Mỹ là một lần chiếc ngai vàng tài chính lung lay. Mỗi khi một hợp đồng dầu không đi qua New York là một lần trụ cột Petrodollar nứt vỡ. Mỗi khi một ngân hàng trung ương giảm tỉ trọng đô la là một lần niềm tin mất thêm một lớp. Vào một ngày không xa, khi phần lớn thế giới không còn cảm thấy cần thiết phải giữ đô la thì chuyện gì đến sẽ đến. Không tiếng bom, không khủng hoảng tài chính, chỉ là thế giới tự động rẽ sang một hướng mới, còn đồng đô la vẫn tồn tại nhưng không còn là vua.

Phần 12, Trung Quốc không cần gây chiến, chỉ cần thế giới mỏi mệt với Mỹ

Trong võ học có một chiêu không đỡ nổi, đó là đợi đối phương kiệt sức rồi đưa ra một lối thoát. Trong tài chính toàn cầu cũng vậy, Trung Quốc không hạ gục nước Mỹ. Họ chỉ đợi Mỹ làm điều đó với chính mình. Mỹ đang mắc kẹt trong cái bẫy mà họ từng dựng nên. Cái bẫy của đồng đô la. Họ cần duy trì vị thế tiền tệ thống trị nên phải luôn hút dòng vốn toàn cầu. Muốn làm được điều đó, họ phải giữ đồng đô la mạnh. Mà muốn giữ đô la mạnh, họ phải tăng lãi suất, siết tiền tệ, bất chấp các nước khác nghẹt thở. Kết quả là gì? Các nền kinh tế mới nổi khốn đốn vì đồng nội tệ mất giá. Các nước vay nợ bằng đô la phải trả chi phí cao gấp đôi. Hàng loạt quốc gia phá sản hoặc đứng trên bờ vực Sri Lanka, Ghana, Ai Cập, Argentina. Tất cả những gì họ thấy là nước Mỹ dùng chính đồng tiền của mình để bóp nghẹt thế giới. Trong khi FED thì vẫn ung dung ngồi ghế cao, quyết định sinh mạng tài chính của hàng tỷ người từ xa. Và thế giới bắt đầu mỏi mệt. Mỏi mệt với trò chơi lãi suất của FED. Mỏi mệt với việc mọi khủng hoảng đều bắt nguồn từ phố Wall nhưng hậu quả làng khắp toàn cầu. Mọi mệt với việc Mỹ trừng phạt nước này, chặn thanh toán nước kia, đóng băng dự trữ nước nọ chỉ vì họ không đi đúng lộ trình dân chủ mà Washington định nghĩa và khi người ta mỏi mệt, họ sẽ không nổi loạn, họ sẽ không phản ứng, họ sẽ lặng lẽ rời đi.

Chuyển từng giao dịch sang nhân dân tệ, chuyển từng khoản nợ sang đồng tiền khác, tìm đến những hệ thống thanh toán không bị can thiệp, tìm cách sống mà không cần xin phép Mỹ và đó là cơ hội vàng cho Trung Quốc. Bắc Kinh không cần vung gươm, không cần tuyên bố chúng tôi sẽ thay thế đô la. Họ chỉ cần sẵn sàng đưa ra một hệ thống thanh toán mới, một đồng tiền thay thế, một mạng lưới hỗ trợ không ràng buộc. Họ cung cấp vốn không điều kiện, cung cấp công nghệ không răn đe, cung cấp đầu tư không yêu cầu cải cách thể chế. Và quan trọng nhất, họ cho phép thanh toán bằng nhân dân tệ, không cần đi qua FED, không cần lo bị Swift khóa, không bị theo dõi từng dòng giao dịch. Một lựa chọn không ép buộc nhưng đầy hấp dẫn. Và thế giới sau quá nhiều lần bị Mỹ dạy dỗ bằng đồng đô la bắt đầu tự nhiên mà nghiêng về phía Trung Quốc. Không phải vì yêu Bắc Kinh mà vì quá mệt với Washington.

Phần 13, đỉnh điểm khi các quốc gia thấy nhân dân tệ không còn là một đồng tiền phụ

Đã có thời, nhân dân tệ chỉ được nhắc đến như một đồng tiền nội địa của Trung Quốc, dùng để giao dịch trong nước, kiểm soát chặt, không linh hoạt, không đáng tin. Giới tài chính quốc tế từng cười khẩy khi nghe nói đến quốc tế hóa Nhân dân tệ. Nhưng hôm nay, cái đồng tiền phụ ấy đang được dùng để mua dầu, thanh toán hợp đồng khí hóa lỏng, dự trữ trong ngân hàng trung ương và đặt cạnh đô la trong bảng tỉ giá các ngân hàng thương mại toàn cầu. Điều gì đã xảy ra? Đơn giản, thế giới không đợi Nhân dân tệ hoàn hảo mới dùng. Họ dùng vì không còn cách nào khác và rồi quen giẩn, tin dần. Dựa vào nó dần từ dùng thử đến dùng thật.

Ban đầu các quốc gia nhỏ bị trừng phạt hoặc thiếu đô la đành chấp nhận thanh toán với Trung Quốc bằng nhân dân tệ. Iran, Venezuela, Zimbabwe không còn lựa chọn. Rồi đến các quốc gia trung lập muốn tránh rủi ro từ đô la. Họ bắt đầu hoán đổi tiền tệ với Trung Quốc như Argentina, Nigeria, Pakistan. Sau đó là các quốc gia lớn thử nghiệm hợp đồng thương mại song phương như Brazil, UAE, Arab Saudi. Và giờ một số quốc gia đưa Nhân dân tệ vào dự trữ chính thức như Nga, Ai Cập, Singapore và cả Nigeria. Từ dùng để né đòn, dùng vì tiện, dùng vì chiến lược. Từng bước một, nhân dân tệ từ vị trí phụ đã chen chân vào nhóm tiền tệ có ảnh hưởng toàn cầu.

Cú hích từ nhân dân tệ số ECNY

Trung Quốc không chỉ phát triển tiền truyền thống, họ tạo ra một phiên bản tương lai của nó. Nhân dân tệ số do Ngân hàng Trung ương phát hành, ECNY giúp các quốc gia thanh toán xuyên biên giới trực tiếp, không cần qua hệ thống ngân hàng trung gian, không cần thông qua Swift, không bị theo dõi, không lo lệnh trừng phạt và giao dịch tức thì với độ minh bạch cao. Một số quốc gia Châu Á, Trung Đông, Châu Phi đã thử nghiệm thanh toán ECNY cho các hợp đồng thương mại. Các ví điện tử kết nối trực tiếp với ngân hàng Trung ương Trung Quốc. Trong một thế giới số hóa, không còn ai muốn đợi 3 ngày để chuyển tiền quốc tế. Nếu nhân dân tệ số làm được việc đó trong 5 giây thì tại sao phải chờ đô la? Khi các ngân hàng bắt đầu niêm yết nhân dân tệ như một đồng tiền chính, hãy nhìn bảng điện tử ở các sân bay. Trước kia chỉ có USD, EURO, GBP, JPI. Giờ thì Nhân dân tệ có mặt khắp nơi từ tỷ giá tại ngân hàng quốc doanh ở Kenya đến các cột tỷ giá điện tử tại Dubai, từ các máy ATM ở Phnom Penh đến các điểm đổi tiền tại Istanbul, Nhân dân tệ đã hiện diện như một đơn vị tiền tệ chính thức, phổ biến, không còn là hàng hiếm và đó chính là dấu hiệu không thể đảo ngược.

Một khi đồng tiền của bạn được dùng trong thương mại quốc tế, được dự trữ trong ngân hàng trung ương các nước, được chấp nhận tại các trung tâm tài chính lớn, được giao dịch bằng công nghệ số hóa xuyên biên giới và không cần xin phép Mỹ để tồn tại thì nó không còn là một đồng tiền phụ mà là một đối thủ thực sự với đô la. Cái đỉnh điểm không ồn ào nhưng không thể phủ nhận. Không có một ngày tuyên bố nhân dân tệ trở thành tiền tệ toàn cầu, chỉ có những con số. Hơn 80 quốc gia dùng nhân dân tệ trong thanh toán quốc tế, hơn 30 ngân hàng trung ương đưa nhân dân tệ vào rổ dự trữ. Hàng ngàn doanh nghiệp thực hiện thanh toán song phương bằng CNY. Các sàn giao dịch dầu mỏ vàng khí đốt bắt đầu chấp Nhận dân tệ. Và một ngày kia khi các quốc gia nhìn lại họ sẽ thấy mình đã dùng nhân dân tệ thường xuyên hơn cả euro, yên Nhật và chỉ còn kém đô la một bước. Nhưng khi đô la đang trượt và nhân dân tệ đang lên thì bước đó có thể chỉ là chuyện của vài năm tới.

Phần 14, sự cô đơn của đô la khi đế chế không còn đồng minh tự nguyện

Một đế chế không sụp đổ khi bị phản bội. Nó sụp đổ khi người trung thành bắt đầu im lặng. Với đồng đô la, điều đáng sợ nhất không phải là Nga ngừng dùng nó. Không phải Iran hay Venezuela dùng Nhân dân tệ mà là các đồng minh thân cận Châu Âu, Nhật Bản, Ả Rập Saudi, Hàn Quốc đang dần không còn mặn mà nữa. Không ai nói ra nhưng ai cũng đang âm thầm rút lui. Khi các nước bạn bắt đầu đa dạng hóa, nghĩa là họ đã không còn tin tưởng. Các bộ trưởng tài chính từ Châu Âu đến Châu Á, từ Trung Đông đến Mỹ Latin đều đang làm điều giống nhau. Giảm tỉ trọng dự trữ USD, tăng tỉ trọng vàng, mở tài khoản nhân dân tệ, ký hiệp định song phương không dùng đô la và thiết lập hệ thống thanh toán riêng biệt với Trung Quốc. Họ không tuyên bố chống Mỹ, không rút khỏi hệ thống Swift, không đốt đô la. Họ chỉ âm thầm thêm một lựa chọn bên cạnh đô la và ngày càng dùng nó nhiều hơn. Khi người bạn thân thiết không còn dựa vào bạn mà chỉ giữ quan hệ vì nghĩa vụ chính trị, đó là lúc bạn không còn là trung tâm của thế giới nữa mà chỉ là một biểu tượng cũ kỹ.

Đô la từ vị trí bá chủ trở thành cái bóng của chính mình. Mỹ vẫn là cường quốc quân sự, vẫn là nơi có phố Wall, vẫn là nơi có trái phiếu được xem là an toàn nhất. Nhưng cái an toàn ấy chỉ còn là thói quen chứ không còn là niềm tin tuyệt đối. Mỗi lần FED in tiền, thế giới run rẩy. Mỗi lần Mỹ nâng trần nợ, thị trường toàn cầu chao đảo. Mỗi lần chính phủ Mỹ đóng cửa, các quốc gia cắn móng tay vì tiền dự trữ của họ nằm ở Washington. Và rồi họ bắt đầu tự hỏi tại sao số phận tiền tệ quốc gia tôi lại nằm trong tay nước khác. Nếu một ngày Mỹ không hài lòng, họ có thể phong tỏa tiền của tôi. Nếu đô la mất giá, dự trữ của tôi có hóa tro bụi. Đó không còn là câu hỏi, đó là nỗi sợ âm ỉ đã biến thành hành động. Sự cô đơn của đồng đô la không phải vì bị tấn công mà vì không ai muốn đồng hành.

Ở Brussels, các nghị sĩ châu Âu bàn về thanh toán bằng Euro trong nội khối. Ở Jakarta, Indonesia đầy mạnh thanh toán bằng Rupiahs trong ASEAN. Ở Riyadh, các hợp đồng dầu mới bắt đầu có tùy chọn Nhân dân tệ. Ở Bắc Kinh, các trung tâm thanh toán xuyên biên giới hoạt động 24/7 không cần Swift. Và ở Washington, người ta vẫn tin rằng mọi chuyện vẫn nằm trong tầm kiểm soát. Nhưng thực tế là các quốc gia đang hành động vì sự sống còn, không phải vì lòng trung thành với Mỹ. Họ không rời bỏ đô la vì thù hằn. Họ rời bỏ vì đã đến lúc cần phương án sống khác an toàn hơn, ít rủi ro hơn. Và khi chính bạn bè thân cận không còn sẵn sàng bảo vệ bạn mà chỉ bảo trì mối quan hệ ở mức tối thiểu, đó là dấu hiệu suy tàn rồi. Cô đơn là khi bạn còn nói to nhưng người khác đã thôi lắng nghe. Mỹ có thể đưa ra cảnh báo, cấm vận, siết chính sách, đe dọa trừng phạt. Nhưng nỗi mỏi mệt với đồng đô la đã ăn sâu trong hệ thống toàn cầu.

Giống như một người cha độc tài trong gia đình lớn, khi các thành viên bắt đầu tự nấu ăn, tự lập ngân sách và không cần gọi ý kiến từ ông nữa thì gia trưởng vẫn ngồi đó nhưng không ai cần nghe nữa. Đó là điều đang xảy ra với đồng đô la Mỹ. Vẫn là tiền dự trữ lớn nhất thế giới nhưng không còn được tin như trước. Vẫn là phương tiện thanh toán chính nhưng luôn kèm thêm một lựa chọn dự phòng khác. Vẫn là cường quốc tài chính. Nhưng mọi người đều đang học cách sống mà không cần nó. Và đó là sự cô đơn sâu nhất của một đế chế tiền tệ.

Phần 15, hồi chuông tỉnh thức khi Mỹ nhận ra cần đổi luật chơi nhưng đã không còn cơ hội vàng

Người ta nói mất quyền lực không đau bằng mất thời điểm để giữ quyền lực và đó là bi kịch của nước Mỹ. Hôm nay họ họ vẫn có quân đội mạnh nhất, thị trường sâu nhất, đồng tiền vẫn được dùng rộng nhất. Nhưng điều mà họ đã không còn là cơ hội vàng để chỉnh sửa trật tự theo cách mềm mại trước khi kẻ khác dựng lên một trật tự mới. Đáng lẽ Mỹ phải tỉnh giấc từ cuộc khủng hoảng tài chính 2018 khi cả thế giới oằn mình gánh hậu quả từ phố Wall. Đáng lẽ họ phải xem lại đặc quyền in tiền không giới hạn của FED khi lạm phát bắt đầu cắn ngược các nước nhỏ. Đáng lẽ họ phải thay đổi từ khi các đồng minh chứ không phải kẻ thủ bắt đầu dè chừng đồng đô la. Nhưng họ không thay đổi. Họ nghĩ mình là ngoại lệ của lịch sử. Và rồi khi Trung Quốc không ngồi chờ nữa mà bắt đầu tạo ra mạng lưới thanh toán riêng, đồng tiền riêng, liên minh riêng, Mỹ mới nhận ra họ không còn là người duy nhất viết luật chơi.

Sửa luật trễ giống như chỉnh bản đồ khi tàu đã rời ga. Ngày hôm nay, Washington bắt đầu thúc đẩy tái cấu trúc các hiệp định thương mại, khuyến khích dùng lại đồng Euro trong nội khối, mời gọi các nước Châu Á quay lại với khuôn khổ do Mỹ dẫn dắt. Họ mở các diễn đàn số hóa tài chính, đối thoại với các nước G7 về tăng cường độ tin cậy của đô la. Nhưng trong lòng các quốc gia kia, niềm tin ấy đã mất. Bởi bạn không thể trừng phạt ai đó hôm nay rồi ngày mai yêu cầu họ giữ tiền của bạn để dự trữ. Bạn không thể dọa khóa Swift một nước rồi đề nghị họ thanh toán bằng đồng tiền của bạn. Bạn không thể in nghìn tỷ đô la mà không hỏi ý kiến ai rồi bảo thế giới hãy tiếp tục tin tưởng vào sự ổn định của đồng đô la.

Thế giới đã nhìn thấy mặt thật của đồng tiền bá chủ. Nó là công cụ chính trị trước khi là đơn vị giá trị. Và vì thế cơ hội để Mỹ sửa luật chơi đã trôi qua. Vấn đề không phải là Mỹ yếu đi mà là phần còn lại của thế giới không còn sợ nữa. Một thời, Mỹ là người duy nhất có quân đội toàn cầu, hệ thống tài chính toàn cầu, truyền thông toàn cầu, nay trả lại nguyên vẹn không thêm gì. Nhưng giờ Trung Quốc có ngân hàng đầu tư riêng AIIB, hệ thống thanh toán riêng CIPS, đồng tiền kỹ thuật số riêng ECNY, sáng kiến kết nối toàn cầu BRI. Và hơn hết, một thế giới đang sẵn sàng thử cách chơi mới, miễn là thoát được khỏi áp lực của Mỹ. Mỹ bây giờ vẫn mạnh, nhưng mạnh mà không được ai đi theo thì cũng là một đế chế lạc lỏng. Khi các quốc gia không cần bạn để giao thương, không sợ bạn khi ra quyết định, không tin bạn trong việc bảo vệ tài sản thì bạn không còn là trung tâm nữa. Bạn chỉ là một lựa chọn trong số nhiều lựa chọn. Và đồng đô la từ vị trí duy nhất đang dần trở thành một trong số.

Câu hỏi không còn là Trung Quốc có lật đổ được đô la không? Câu hỏi thực sự bây giờ là Mỹ có đủ can đảm để chấp nhận một trật tự đa cực tài chính nơi họ không còn nắm mọi quyền kiểm soát? Nếu không họ sẽ tiếp tục chống trả, tiếp tục ép đồng minh trung thành, tiếp tục dựng hàng rào thương mại, luật cấm vận, trừng phạt tài chính. Nhưng làm vậy chỉ càng khiến phần còn lại của thế giới đẩy nhanh tốc độ rời đi. Mỹ đã có cơ hội để dẫn dắt thế giới bằng niềm tin, nhưng họ lại chọn cai trị bằng sức ép. Khi đó người khác sẽ chọn xây con đường mới và mời nhau đi trên đó.

Phần 16, khi Trung Quốc không cần giành giật mà chỉ cần thế giới tự rời xa Mỹ

Có những cuộc chiến không cần người thắng, chỉ cần người kia tự rút lùi. Và đó chính là chiến lược vô chiêu thắng hữu chiêu mà Trung Quốc đang kiên trì thi triển trong trận địa tài chính toàn cầu. Họ không thách thức đô la công khai, không lập ra một đồng tiền toàn cầu mới, không kêu gọi các quốc gia nổi dậy. Họ chỉ đặt lên bàn một lựa chọn khác, Nhân dân tệ và lặng lẽ quan sát khi từng quốc gia tự bước tới. Đây không phải sự bành trướng, đây là nghệ thuật thay thế. không đập phá mà xây dựng một thế giới song song. Trong khi phương Tây bận đối phó với lạm phát, khủng hoảng ngân hàng, nợ công và bất ổn chính trị, Trung Quốc lặng lẽ kiến tạo từng mắt xích của một hệ sinh thái mới. Một mạng lưới thương mại không cần đô la, một hệ thống thanh toán không đi qua Swift, một đồng tiền số được vận hành xuyên biên giới, không cần ngân hàng trung gian.

Một chuỗi cung ứng toàn cầu xoay quanh Trung Quốc từ tài nguyên hạ tầng tới công nghệ. Không cần hô hào hạ gục đô la, chỉ cần xây một trật tự mới mà trong đó đô la không còn là trung tâm. Đó là đòn thâm sâu nhất. Vì kẻ bị thay thế không có ai đánh, không có ai tố cáo, chỉ thấy quyền lực ngày một trượt khỏi tay. Không giành giật, chỉ đưa ra điều kiện dễ thở hơn. Các nước vay vốn Trung Quốc không phải cam kết cải cách thể chế. Các doanh nghiệp giao dịch với Trung Quốc không phải tuân thủ bộ quy tắc 5000 trang của Washington. Các chính phủ nghèo không cần xin IMF khi có AIIB rót vốn nhanh hơn. Và khi họ muốn dùng Nhân dân tệ thay vì đô la, Trung Quốc mỉm cười chìa tay ra. Không xét lý lịch, không đánh giá xếp hạng tín nhiệm, không dọa trừng phạt. Chính điều đó khiến các quốc gia cảm thấy họ được tôn trọng, được chủ động, được lựa chọn. Và khi một đồng tiền không gắn liền với áp lực mà gắn với sự dễ thở, nó tự nhiên trở thành phương tiện mới để thế giới tìm về.

Không cần kiểm soát, chỉ cần lan tỏa, Mỹ muốn kiểm soát các kênh tài chính toàn cầu. Trung Quốc thì muốn tất cả mọi người tự cảm thấy họ là một phần của hệ thống mới. Hệ thống đó không áp đặt nhưng đủ tiện lợi để ai cũng muốn tham gia. Không đe dọa nhưng đủ thiết thực để ai rời đi khỏi nó thì thấy thiệt thòi. Giống như một mạng xã hội khổng lồ, bạn không bị ép tham gia nhưng khi đã dùng bạn chẳng muốn quay lại kiểu cũ nữa. Đó là cách Trung Quốc đang cấy nhân dân tể và hạ tầng tài chính vào từng ngóc ngách của thế giới. Không cần cưỡng trễ, chỉ cần khiến người ta tự gắn bó. Thế giới không cần phải yêu Trung Quốc, họ chỉ cần mỏi mệt với Mỹ. Rất nhiều quốc gia không chọn Trung Quốc vì thích mô hình chính trị của họ. Họ chọn vì đã quá mỏi mệt khi bị Mỹ dạy đời bằng đô la, bị chặn thanh toán khi bất đồng chính kiến, bị ép tuân thủ luật lệ nước ngoài, bị gọi là thiếu minh bạch dù đang chật vật để tồn tại. Và khi bạn đã mỏi mệt, bạn không tìm người tốt hơn, bạn tìm người khiến bạn bớt tổn thương hơn. Trung Quốc không cần giành giành giật đồng minh của Mỹ. Họ chỉ cần mở sẵn cửa cho những ai sắp bước đi khỏi Washington. Và càng ngày cánh cửa ấy càng đông người tự nguyện bước qua.

Phần 17, đồng tiền mới của một thế giới mới

Khi trật tự tài chính không còn đơn cực. Khi một trật tự mới hình thành, người ta thường nhìn về chính trị, quân sự, công nghệ. Nhưng ít ai để ý rằng mọi đế chế trên thế giới từ La Mã, Anh Quốc tới Mỹ đều được xây dựng từ một thứ trước tiên, đồng tiền. Tiền không chỉ là công cụ giao dịch, nó là biểu tượng của niềm tin, là phương tiện của quyền lực, là sợi dây vô hình buộc cả thế giới lại với một trung tâm phát hành. Và suốt gần một thế kỷ qua, đồng tiền đó là USD. Nhưng hôm nay, lần đầu tiên kể từ sau thế chiến thứ hai, có một đối trọng tài chính thực sự đang trỗi dậy, không phải từ phương Tây mà từ phương Đông. Đồng nhân dân tệ của Trung Quốc không lật đổ. Nhưng từng bước, từng lớp từng mắt xích, nhân dân tệ đã bước ra khỏi biên giới quốc gia để định hình một trật tự tiền tệ toàn cầu mới.

Một thế giới tài chính đa cực đang hình thành. Ở phương Đông, Trung Quốc dẫn dắt các giao dịch bằng ECNY thông qua CIPS, không cần Swift. Ở phương Nam, các quốc gia BRICS thúc đẩy đồng tiền riêng để thanh toán nội khối. Ở châu Phi, các ngân hàng trung ương bắt đầu thêm Nhân dân tệ vào rổ dự trữ quốc gia. Ở Trung Đông, dầu mỏ không còn chỉ giao dịch bằng đô la mà đã có tùy chọn CNY. Ở Châu Âu, các tập đoàn lớn mở tài khoản thanh toán trực tiếp với Trung Quốc không qua đô la. Không một nơi nào tuyên bố bỏ đô la. Nhưng ở khắp mọi nơi, người ta đang giảm dần sự lệ thuộc. Đó là đặc điểm của một trật tự mới. Nó không cần tuyên bố, chỉ cần được sống và được chấp nhận như một điều hiển nhiên. Không còn ai giữ vai trò chúa tể tài chính mà là kẻ kết nối giỏi hơn.

Mỹ từng là trung tâm vì họ cung cấp giá trị toàn cầu, công nghệ, thị trường, quân sự, đô la. Nhưng giờ Trung Quốc cung cấp vốn rẻ, hạ tầng nhanh, thanh toán linh hoạt, không điều kiện ràng buộc. Và thế giới vốn đã mỏi mệt với trò chơi được ăn cả, ngã vào nợ nần của IMF, bắt đầu chọn người kết nối tốt hơn thay vì kẻ kiểm soát giỏi hơn. Trong mô hình đó, không ai cần làm bá chủ, chỉ cần đủ lớn để người khác không thể bỏ qua. Nhân dân tệ với sự hỗ trợ của vàng, của dầu, của các chuỗi cung ứng Trung Quốc đang làm đúng điều đó, tương lai sẽ không có một đồng tiền thống trị mà có nhiều đồng tiền cùng sống.

Chúng ta đang bước vào một thế giới. Nơi dầu mỏ có thể giao dịch bằng đô la, nhân dân tệ hoặc cả hai. Nơi thanh toán xuyên biên giới không còn cần Swift mà có thể đi qua ECNY. Nơi dự trữ ngoại hối gồm cả Euro, Vàng và cả CNY. Nơi các nước có thể chọn kênh tài chính phù hợp với mục tiêu chính trị và mô hình phát triển của mình. không còn ai nắm quyền lực tuyệt đối. Nhưng chính trong cái phi tuyệt đối, Trung Quốc đang ngày càng chiếm được thế mạnh nhờ sự uyển chuyển, bên bỉ và một chiến lược dài hơi mà Mỹ không thể đảo ngược chỉ bằng vài đạo luật hay một gói trừng phạt.

Đồng tiền mới không phải để thay thế mà để mở ra kỷ nguyên tài chính mới. Đồng nhân dân tệ không cần thay thế đô la, nó chỉ cần trở thành lựa chọn bình đẳng. Và khi mọi quốc gia có quyền chọn không cần sợ, không cần xin phép, không cần e dè về trừng phạt thì đồng tiền nào mang lại nhiều giá trị hơn sẽ được lựa chọn nhiều hơn. Khi ấy thị trường sẽ quyết định. Không phải ý chí của FED, không phải áp lực của Washington mà là sự tự nguyện của thế giới. Đó chính là một cuộc cách mạng âm thầm, không có biểu tình, không có đảo chính, không có bạo lực, nhưng thay đổi toàn bộ cấu trúc quyền lực tài chính toàn cầu.

Kết luận

Khi đồng tiền không còn trung lập thì chúng ta phải biết lựa chọn, thế giới tài chính đang bước vào một khúc quanh không thể đảo ngược, không có tiếng nổ, không có cuộc chiến. Nhưng những chuyển dịch âm thầm từ phòng họp châu Âu, từ thỏa thuận năng lượng Trung Đông, từ sàn giao dịch ở Thượng Hải đang vẽ lại bản đồ quyền lực toàn cầu, nơi đồng đô la không còn là tâm điểm duy nhất. Chúng ta đã chứng kiến Trung Quốc không đánh, chỉ thay thế. Các quốc gia không phản đối Mỹ nhưng âm thầm rời khỏi hệ thống đô la.

Nhân dân tệ từ đồng tiền nội địa trở thành lựa chọn chiến lược toàn cầu và cả thế giới không cần một đồng tiền mới, chỉ cần một hệ thống tài chính công bằng hơn, ít ràng buộc hơn. Trong cuộc chơi ấy, Mỹ vẫn là một cường quốc, nhưng quyền lực của họ không còn là quyền lực tuyệt đối. Đế chế đô la đã tới thời kỳ mà niềm tin không còn đủ sâu, lợi ích không còn đủ lớn và ràng buộc không còn đủ mạnh để giữ chân các quốc gia ở lại. Còn Trung Quốc không cần xưng bá, họ chỉ kiên trì dựng hệ sinh thái riêng và chờ thế giới tự bước vào. Nhưng với chúng ta, những người dân nhỏ bé không phải là chính phủ, không là ngân hàng trung ương thì sao? Câu hỏi lớn nhất không còn là ai sẽ thống trị tài chính toàn cầu mà là chúng ta sẽ làm gì khi đồng đô la không còn là điểm tựa duy nhất cho tài sản và tương lai của mình.

Nếu thế giới dần rời xa đô la, chúng ta có nên tiếp tục gửi tiết kiệm bằng USD? Nếu vàng được mua ồ ạt bởi các ngân hàng trung ương, ta có nên bỏ qua nó? Nếu nhân dân tệ trở thành đồng tiền chính trong giao thương quốc tế, ta có hiểu gì về nó ngoài những hoài nghi chính trị? Nếu hệ thống Swift không còn là con đường duy nhất, tài sản số liệu có trở thành một lớp phòng vệ quan trọng? Ta không đưa ra câu trả lời bởi câu trả lời phụ thuộc vào cách mỗi người tư duy về rủi ro, về xu thế và về quyền tự do tài chính của chính mình. Nhưng một điều là chắc chắn khi đồng tiền không còn trung lập thì người dân phải biết cách trung lập hóa tài sản của chính mình.

Đừng bị bó buộc bởi một đồng tiền. Đừng đừng để tài sản của ta bị đóng băng chỉ vì mâu thuẫn của hai siêu cường. Và cũng đừng tin rằng trật tự tài chính hôm nay là mãi mãi. Bởi như lịch sử từng dạy, kẻ thống trị luôn nghĩ mình là vĩnh viễn cho đến khi bị thế giới quay lưng mà không một lời chào từ biệt.

Cảm ơn các bạn đã xem đến những dòng cuối cùng. Nếu bạn thấy những phân tích trong bài viết này đáng để suy ngẫm, hãy chia sẻ cho những ai đang quan tâm đến tiền tệ, tài chính và tương lai tài sản của chính họ. Vì hiểu được bản chất và nguồn gốc các cuộc khủng hoảng kinh tế là bước đầu tiên để tự bảo vệ khi khủng hoảng xảy ra.